Znasz każde słowo w zdaniu, a i tak nie wiesz, o co chodzi?
I ran into my old boss yesterday, czyli wczoraj przypadkiem wpadłem na swojego byłego szefa. Osobno wszystko jest proste. Razem znaczy coś zupełnie innego, niż podpowiada intuicja.
Winowajcą są zwykle phrasal verbs, czyli czasowniki frazowe. To one sprawiają, że potoczny angielski brzmi obco nawet po kilku latach nauki języka angielskiego. Angielskie phrasal verbs mają jednak swoją logikę i da się je oswoić szybciej, niż myślisz.
Phrasal verbs – co to jest?
Phrasal verb to połączenie czasownika z przyimkiem lub przysłówkiem, które razem tworzą zupełnie nowe znaczenie. Samo look znaczy „patrzeć”, ale look after to już „opiekować się”, a look up oznacza „sprawdzić”.
Właśnie na tym polega cała trudność. Znaczenie całości bywa kompletnie oderwane od znaczenia poszczególnych słów, więc tłumaczenie ich po kolei prowadzi donikąd. W praktyce czasownik frazowy działa więc jak osobne słowo, które trzeba zapamiętać w całości.
Wiele takich konstrukcji ma charakter idiomatyczny. Give up to „poddać się” albo „rzucić” jakiś nawyk, choć ani give, ani up niczego takiego nie sugerują.
Do tego jeden czasownik frazowy potrafi mieć kilka różnych znaczeń, a kontekst decyduje, o które chodzi. To nie jest złośliwość języka angielskiego, tylko jego naturalna oszczędność. Zamiast długiego opisu wystarczy krótkie połączenie czasownika z przyimkiem.
Polski działa zresztą podobnie, tylko my robimy to przedrostkami. Od słowa „chodzić” tworzymy „wchodzić”, „wychodzić”, „przechodzić” i „dochodzić”. Angielski dokłada cząstkę po czasowniku zamiast przed nim, a efekt jest ten sam.
Kiedy spojrzysz na czasowniki frazowe w języku angielskim z tej perspektywy, przestają wyglądać jak wymysł stworzony po to, żeby utrudnić Ci życie.
Rozdzielne i nierozdzielne phrasal verbs – jak ich używać w zdaniu?
Rozdzielne czasowniki frazowe, po angielsku separable phrasal verbs, pozwalają wstawić dopełnienie między czasownik a cząstkę. Nierozdzielne na to nie pozwalają. To rozróżnienie decyduje o szyku całego zdania, więc warto je znać, zanim zaczniesz układać własne wypowiedzi.
Przy rozdzielnych masz swobodę. Powiesz turn off the TV albo turn the TV off, czyli „wyłącz telewizor”, i obie wersje będą poprawne. Podobnie działa pick up the kids i pick the kids up, czyli „odebrać dzieci”.
Jest jednak jeden warunek, o którym łatwo zapomnieć. Jeśli dopełnieniem jest zaimek, musi stanąć w środku. Mówimy turn it off, nigdy turn off it.
Nierozdzielne czasowniki frazowe trzymają się razem i dopełnienie umiejscawiamy zawsze po nich. Look after my dog znaczy „zaopiekuj się moim psem”, a przestawienie tych słów daje zdanie, którego native speaker nie zrozumie. Tak samo zachowuje się get over, czyli „dojść do siebie” po chorobie albo po trudnym rozstaniu.
| Typ | Gdzie stoi dopełnienie | Przykład |
|---|---|---|
| Rozdzielny | przed cząstką lub po niej | take off your coat / take your coat off |
| Rozdzielny z zaimkiem | zawsze w środku | take it off |
| Nierozdzielny | zawsze po całej frazie | look after the children |
| Trzyczłonowy nierozdzielny | zawsze po całej frazie | put up with the noise |
Jest jeszcze druga, zupełnie niezależna sprawa. Rozdzielność mówi o szyku, a teraz chodzi o coś innego: czy dany czasownik frazowy w ogóle potrzebuje dopełnienia.
Część z nich się bez niego nie obejdzie. Nie powiesz samego take over, bo od razu nasuwa się pytanie „przejąć co?”. Musi paść take over the project albo take over the team. Takie czasowniki nazywamy przechodnimi.
Inne radzą sobie same. I get up at six to kompletne zdanie. Podobnie działa The plane took off czy Sit down. To czasowniki nieprzechodnie.
Trzyczłonowe konstrukcje typu put up with, czyli „znosić coś”, nigdy się nie rozdzielają. Cała trójka wędruje razem, a dopełnienie dołącza na końcu.
Na koniec sprawa, która potrafi zaskoczyć. Ten sam czasownik frazowy bywa raz przechodni, raz nie, w zależności od znaczenia. Take off to „wystartować”, kiedy mówimy o samolocie, ale też „zdjąć” ubranie, a w rozmowie o biznesie znaczy „rozkręcić się”.
[BEZPŁATNY E-BOOK]
SZYBKA RANDKA Z ANGIELSKIM
10 praktycznych rzeczy, które powiedziałby Ci na pierwszej randce j. angielski… gdyby mógł mówić.
Wypełnij formularz, a podarujemy Ci ebooka z praktycznymi wskazówkami dotyczącymi nauki angielskiego.
Dodatkowo w kolejnych mailach przekażemy Ci mnóstwo wartościowej wiedzy, narzędzi oraz innych przydatnych materiałów, które możesz wykorzystać samodzielnie.
10 phrasal verbs, które usłyszysz najczęściej
Jeśli masz zacząć od dziesięciu konstrukcji, niech to będą te. Pojawiają się w rozmowach o pracy, w serialach i przy odprawie na lotnisku, więc „zwrot z nauki” jest tu największy.
Take off – zdjąć (ubranie), ale też wystartować.
Please take off your shoes before you come in. Ten sam czasownik frazowy opisuje też samolot: Our plane takes off at 6 a.m.
Give up – poddać się albo rzucić jakiś nawyk.
She decided to give up smoking after twenty years. Usłyszysz też Don’t give up!, czyli „nie poddawaj się”. A jeśli ktoś nie rzuca całkiem, tylko ogranicza, powie cut down on cigarettes – „ograniczyć papierosy”.
Look after – opiekować się kimś lub czymś.
Can you look after my cat next weekend? W bardziej oficjalnej sytuacji powiesz Could you look after my cat?, co brzmi grzeczniej. To jeden z tych nierozdzielnych czasowników, o których była mowa wyżej.
Get up – wstawać z łóżka.
I get up at half past six on weekdays. Nie myl go z wake up, bo jest różnica 👇
Wake up – budzić się, czyli otwierać oczy.
Możesz wake up o szóstej i mimo to get up dopiero pół godziny później. Ta para tłumaczy, dlaczego nauka phrasal verbs parami bywa skuteczniejsza niż nauka alfabetyczna.
Look up – sprawdzić coś np. w słowniku lub w internecie.
I’ll look up the word in the dictionary. To czasownik rozdzielny, więc look it up / look the word up są równie poprawne.
Turn off – wyłączyć np. urządzenie.
Turn off the lights when you leave the office. Odwrotność to oczywiście turn on. Nie myl go z turn up, bo to nie tylko „podgłośnić”, ale też „pojawić się”: He turned up an hour late.
Pick up – odebrać kogoś lub podnieść coś.
I’ll pick you up at the airport at nine. W innym kontekście znaczy „nauczyć się mimochodem”: She picked up some Spanish on holiday. Jego przeciwieństwem jest drop off, czyli „podrzucić kogoś na miejsce”: I’ll drop you off at the station.
Find out – dowiedzieć się, ustalić.
I need to find out what time the meeting starts.
Come back – wracać.
When are you coming back home? Zwróć uwagę na back home, czyli „do domu” w sensie powrotu, bez żadnego przyimka. Come back to home byłoby błędem.
Jedna obserwacja na marginesie tej dziesiątki. Prawie każdy z tych czasowników ma więcej niż jedno znaczenie i to normalne, więc nie próbuj zapamiętać wszystkich naraz. Taka nauka musi dojrzeć i wchodzi do głowy wraz z wykorzystywaniem tych fraz w rozmowie.
Dobrym przykładem tej wielowarstwowości jest czasownik break. Break down to „zepsuć się” albo „zaliczyć awarię”: The car broke down on the motorway, czyli samochód się zepsuł. Ale break up to rozstanie pary, a break off oznacza nagłe przerwanie rozmowy albo negocjacji. Jeden czasownik, trzy cząstki, trzy zupełnie różne znaczenia.
Lista phrasal verbs – kolejnych 40 przykładów z tłumaczeniem
Poniższa lista phrasal verbs uzupełnia powyższą dziesiątkę do pełnych pięćdziesięciu.
Nie ucz się jej od góry do dołu. Przejrzyj ją i zaznacz te, które pasują do Twojego życia zawodowego albo do tego… co oglądasz wieczorami.
| Phrasal verb | Tłumaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| bring up | poruszyć jakiś temat | Don’t bring up politics at dinner. |
| call off | odwołać | They called off the meeting. |
| calm down | uspokoić się | Calm down and tell me what happened. |
| carry out | przeprowadzić, wykonać | We carry out tests every month. |
| catch up | nadrobić zaległości | I need to catch up on my emails. |
| check in | zameldować się | We check in at the hotel at three. |
| cheer up | poprawić nastrój | This song always cheers me up. |
| come across | natknąć się na coś | I came across an old photo. |
| come from | pochodzić | I come from a small town. |
| come in | wejść | Come in and sit down, please. |
| come up | pojawić się (o sprawie) | Something urgent came up at work. |
| get away | uciec, wyrwać się | We need to get away for a weekend. |
| get back | wrócić | I’ll get back to you tomorrow. |
| get off | wysiadać | Get off the bus at the next stop. |
| get over | dojść do siebie | It took her a month to get over the flu. |
| get together | spotkać się | Let’s get together next Friday. |
| give away | oddać za darmo | He gave away all his old books. |
| go back | wracać (w to samo miejsce) | I never go back to bad restaurants. |
| go out | wyjść (na miasto) | We go out every Saturday. |
| hurry up | pospieszyć się | Hurry up, we’re late! |
| look for | szukać | I’m looking for a new job. |
| look forward to | nie móc się doczekać | I look forward to hearing from you. |
| look out | uważać | Look out! There’s a car coming. |
| make up | wymyślić, zmyślić | He made up an excuse. |
| put off | odkładać na później | Stop putting off that phone call. |
| put up | powiesić, zawiesić, ale też przenocować kogoś | They put us up for the night. / They put up a poster in the hallway. |
| put up with | znosić coś | I can’t put up with this noise. |
| run out of | skończyć się (o zapasie) | We’ve run out of milk. |
| set up | założyć, uruchomić | She set up her own company. |
| show off | popisywać się | He loves showing off his new car. |
| sit down | usiąść | Sit down, this will take a while. |
| slow down | zwolnić | Slow down, I can’t understand you. |
| stand up | wstać | Everyone stood up when she came in. |
| take back | cofnąć słowa, zwrócić towar | I take back what I said. |
| take out | wyjąć, wynieść | Could you take out the rubbish? |
| take over | przejąć | A new manager will take over the team. |
| turn down | odrzucić (ofertę), ściszyć | She turned down the job offer. |
| turn out | okazać się | It turned out to be a great idea. |
| walk off | odejść, oddalić się | He just walked off without a word. |
| work out | ćwiczyć, ale też wychodzić na dobre | I work out three times a week. |
Jak uczyć się phrasal verbs w języku angielskim, żeby zostały w głowie?
Najskuteczniej uczyć się phrasal verbs w całych zdaniach, nie na listach. Sama para „give up – poddać się / rzucić coś (nawyk)” wyparuje z Twojej pamięci. Zdanie She decided to give up smoking może zostanie.
Stąd bierze się największy błąd w nauce czasowników frazowych. Ludzie robią alfabetyczną listę na sto pozycji, uczą się jej trzy wieczory i po miesiącu nie potrafią użyć żadnej pozycji w rozmowie. Rozpoznają je w tekście, ale nie sięgają po nie sami.
Zamiast tego spróbuj grupować je wokół jednego czasownika. Weź take i zbierz przy nim take off, take out, take over, take back. Ta sama sztuczka działa z get: get up, get over, get away i get along, czyli „dogadywać się”. Mózg lubi takie zbiory znacznie bardziej niż przypadkowe zestawienia.
Druga metoda to wyłapywanie ich z tego, co i tak oglądasz. Angielskie phrasal verbs są wszędzie w serialach, filmach i piosenkach, bo to podstawa potocznego angielskiego. Wystarczy, że przy jednym odcinku zanotujesz trzy konstrukcje, które wpadną Ci w ucho.
Jest jeszcze trzeci powód, żeby się nimi zająć, całkiem praktyczny. Czasowniki frazowe regularnie pojawiają się na egzaminach językowych, więc jeśli myślisz o certyfikacie, i tak Cię nie ominą.
Przeczytaj też: Certyfikat FCE (B2 First) – co warto o nim wiedzieć?
Prawdziwy test przychodzi jednak dopiero w rozmowie. Rozumieć put off to jedno, a samemu powiedzieć Let’s not put it off any longer – zupełnie co innego. Na lekcjach 1:1 w Talkersach ta różnica wychodzi na jaw w kilka minut, bo lektor od razu widzi, których konstrukcji unikasz.
I pamiętaj! Nie musisz opanować wszystkich naraz. Kilkadziesiąt najczęstszych czasowników frazowych załatwia większość codziennych rozmów, a resztę dołożysz po drodze.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co to znaczy phrasal verb?
Phrasal verb to czasownik połączony z przyimkiem lub przysłówkiem, który razem tworzy nowe znaczenie. Po polsku mówimy o nim „czasownik frazowy”.
Znaczenie całości zwykle nie wynika z sumy poszczególnych słów, dlatego look after to „opiekować się”, a nie „patrzeć po”.
Jakie są najpopularniejsze phrasal verbs?
Do najczęściej używanych należą take off, give up, look after, get up, find out i turn off.
Usłyszysz je w rozmowie o pracy, w podróży i w każdym serialu. Od tej grupy najlepiej zacząć naukę, bo wracają praktycznie codziennie.
Jakie są polskie phrasal verbs?
W polskim nie ma phrasal verbs w angielskim rozumieniu, ale mamy mechanizm, który działa podobnie.
To przedrostki: od czasownika „chodzić” tworzymy „wchodzić”, „wychodzić” i „przechodzić”. Angielski dokłada cząstkę po czasowniku, my przed nim.
Czy phrasal verbs to to samo co idiomy?
Nie, choć bywają idiomatyczne. Idiom to całe utarte wyrażenie, jak it’s raining cats and dogs, a phrasal verb to konkretne połączenie czasownika z cząstką.
Wspólne mają to, że w obu przypadkach tłumaczenie słowo po słowie prowadzi na manowce. Bywa też, że jedno wyrażenie działa na dwa sposoby: get out of here dosłownie znaczy „wyjdź stąd”, ale w luźnej rozmowie to okrzyk w stylu „nie żartuj!”.
Ile phrasal verbs trzeba znać, żeby swobodnie rozmawiać?
Kilkadziesiąt najczęstszych zwykle wystarcza do codziennych rozmów. Lepiej znać pięćdziesiąt i umieć ich użyć niż rozpoznawać trzysta biernie. Resztę wyłapiesz z kontekstu, kiedy zaczniesz więcej mówić i słuchać.
