馃殩 New York Taxi - 5 ciekawostek, dzi臋ki kt贸rym spojrzysz inaczej na nowojorskie 偶贸艂te taks贸wki
Przejd藕 do tre艣ci

New York Taxi – 5 ciekawostek, dzi臋ki kt贸rym spojrzysz inaczej na nowojorskie 偶贸艂te taks贸wki

New York Taxi – 5 ciekawostek, dzi臋ki kt贸rym spojrzysz inaczej na nowojorskie 偶贸艂te taks贸wki

Nowy Jork i 偶贸艂te taks贸wki – po艂膮czenie to jest znane na ca艂ym 艣wiecie. Gdy zamkniemy oczy i wyobrazimy sobie ulice Nowego Jorku, widzimy nie tylko t艂umy wiecznie zabieganych ludzi i strzeliste biurowce przes艂aniaj膮ce niebo, lecz tak偶e 艣wiat艂a charakterystycznych yellow taxis, przemierzaj膮cych lokalne drogi. To one sta艂y si臋 jednym z najwi臋kszych symboli tej t臋tni膮cej 偶yciem tkanki miejskiej.

Sk膮d wzi臋艂y si臋 te 偶贸艂te ikony NY? Jaka jest ich historia? Zapraszamy do wsp贸lnej przeja偶d偶ki po fascynuj膮cym 艣wiecie nowojorskich taks贸wek! Wanna take a ride?

Historia 偶贸艂tych taks贸wek

Nowy Jork – pocz膮tki transportu miejskiego

Transport miejski w Nowym Jorku przeszed艂 d艂ug膮 i fascynuj膮c膮 ewolucj臋. W XIX wieku przeci臋tny pasa偶er nie mia艂 wielkiego wyboru. Ulice wype艂nia艂y wozy konne i doro偶ki. Te tradycyjne pojazdy stanowi艂y wa偶ny element 贸wczesnego miejskiego pejza偶u.

Pierwsze zmiany nast膮pi艂y wraz z pojawieniem si臋 tramwaj贸w konnych, kt贸re mog艂y przewozi膰 wi臋cej pasa偶er贸w i porusza膰 si臋 po wyznaczonych trasach. Od po艂owy XIX wieku miasto zape艂nia艂y te偶 taks贸wki ci膮gni臋te przez konie.

Najwi臋kszy prze艂om nast膮pi艂 w 1897 roku, gdy na drogach pojawi艂y si臋 pierwsze taks贸wki o nap臋dzie elektrycznym, produkowane przez firm臋 Samuel’s Electric Carriage and Wagon Company, p贸藕niejsz膮 Electric Vehicle Company.

Niewiele lat p贸藕niej debiut zaliczy艂o r贸wnie偶 nowojorskie metro. Przeczytasz o nim w naszym artykule: Nowojorskie metro 鈥 ciekawostki, o kt贸rych ma艂o kto wie >>

Pierwsze nowojorskie taks贸wki z nap臋dem spalinowym

Niestety, w 1907 roku ogromny po偶ar zniszczy艂 a偶 300 pojazd贸w Electric Vehicle Company i do 艂ask wr贸ci艂y ponownie „konne taks贸wki”. Jednak偶e ich w艂a艣ciciele 偶膮dali wyj膮tkowo wysokich op艂at za przejazdy. Wielkie niezadowolenie tym faktem zainspirowa艂o Henry’ego N. Allena, w艂a艣ciciela Allen’s New York Taxicab Company, do sprowadzenia z Francji 65 samochod贸w marki Darracq z silnikiem spalinowym.

Do艣膰 szybko samochody r贸偶nych marek, z silnikiem spalinowym, zacz臋艂y wypiera膰 wszystkie inne dost臋pne opcje. Spo艣r贸d nich, na kartach historii yellow taxi, szczeg贸lnie mocno zapisa艂y si臋 Checker Marathon i Ford Crown Victoria, kt贸re wci膮偶 s膮 mocno kojarzone z nowojorskimi taks贸wkami. Szczytowa popularno艣膰 drugiego z nich przypad艂a na lata 90. Ostatni egzemplarz pojazdu tego typu zosta艂 wyprodukowany w 2011 roku.

Niestety, ze wzgl臋d贸w prawnych, reguluj膮cych wiek taks贸wek, legendarne modele zosta艂y zast膮pione nowszymi autami. Pod koniec 2023 roku w Nowym Jorku pracowa艂o ju偶 tylko dw贸ch kierowc贸w poruszaj膮cych si臋 Fordem Crown Victoria.

Kiedy taks贸wki w Nowym Jorku zacz臋to malowa膰 na 偶贸艂to?

Na temat wyboru tego dobrze rozpoznawalnego koloru kr膮偶y wiele legend miejskich, jednak w g膮szczu historii i opowie艣ci, mo偶na wy艂owi膰 kilka wa偶nych fakt贸w.

Wspomniane wcze艣niej samochody nale偶膮ce do Henry’ego N. Allena, sprowadzone w 1907 roku, by艂y oryginalnie pomalowane na czerwono i zielono. Jego decyzj膮 zmieniono barwy tej floty na kolor 偶贸艂ty, kt贸ry wg Allena by艂 bardzo dobrze widoczny z du偶ej odleg艂o艣ci. W ten spos贸b m贸g艂 wyr贸偶ni膰 swoje taks贸wki na tle innych przewo藕nik贸w.

Za jego przyk艂adem posz艂a cz臋艣膰 w艂a艣cicieli innych firm taks贸wkarskich, w tym Albert Rockwell ze swoj膮 Yellow Taxicab Company. Jednak偶e w jego przypadku wie艣膰 niesie, 偶e w 1908 roku pomalowa艂 on swoje samochody na 偶贸艂to, ze wzgl臋du na to, 偶e by艂 to ulubiony kolor jego 偶ony. Wiarygodno艣ci tej pog艂oski ju偶 raczej nie sprawdzimy, ale taki ho艂d dla wybranki wydaje si臋 ca艂kiem przyjemny.

Jednak to dopiero John Hertz, za艂o偶yciel Yellow Cab Company z Chicago, kt贸rej 偶贸艂te taks贸wki operowa艂y p贸藕niej r贸wnie偶 w Nowym Jorku, skorzysta艂 w 1915 roku z dowod贸w naukowych, by dobra膰 najbardziej op艂acalny kolor dla swojej floty. Wed艂ug wielu zapis贸w, opar艂 on sw贸j wyb贸r na badaniach naukowc贸w z University of Chicago. Mia艂y one wskazywa膰 kolor 偶贸艂ty z odrobin膮 czerwonego jako najlepiej widoczny z daleka. Pomys艂 okaza艂 si臋 strza艂em w dziesi膮tk臋. 呕贸艂te auta Hertza szybko zdoby艂y popularno艣膰, a ich liczba ros艂a.

Z czasem w Nowym Jorku pojawi艂 si臋 jednak du偶y problem z funkcjonowaniem wielu nielicencjonowanych taks贸wek, kt贸re wprowadza艂y chaos i zagro偶enie dla klient贸w. Aby temu przeciwdzia艂a膰, w艂adze miasta stworzy艂y w 1937 roku system licencji (medalion贸w), ograniczaj膮c liczb臋 tych pojazd贸w na ulicach. Nast臋pnie, w 1967 roku, wprowadzi艂y przepis nakazuj膮cy, by wszystkie taks贸wki z medalionami by艂y pomalowane na 偶贸艂ty kolor. Ten prosty zabieg u艂atwi艂 rozr贸偶nienie legalnych pojazd贸w od tych nieautoryzowanych.

Wiele opinii wskazuje r贸wnie偶, 偶e wyb贸r 偶贸艂tego koloru mia艂 za zadanie zapewni膰 wi臋ksz膮 widoczno艣膰 taks贸wek na drogach, tak by zmniejszy膰 liczb臋 potencjalnych wypadk贸w.

Nowojorskie taks贸wki – ciekawostki

Mogliby艣my tu pisa膰 o tym czy w NYC yellow taxi mo偶na p艂aci膰 got贸wk膮, czy kierowcy daje si臋 napiwek lub jakie s膮 standardowe ceny przejazd贸w, lecz mamy dla Was gar艣膰 o wiele bardziej interesuj膮cych fakt贸w.

Ciekawostka nr 1: Maksymalnie 13 587 偶贸艂tych taks贸wek w Nowym Jorku

Wiesz, 偶e liczba 偶贸艂tych samochod贸w z napisem TAXI jest w Nowym Jorku limitowana?

Obecnie po ulicach NYC mo偶e je藕dzi膰 dok艂adnie 13 587 偶贸艂tych taks贸wek. I ani jedna wi臋cej. Ka偶da z nich musi posiada膰 licencj臋 wydawan膮 przez New York City Taxi and Limousine Commission (TLC).

Photo: Alexander Redl on Unsplash
Photo: Alexander Redl on Unsplash

Ograniczenie liczby taks贸wek od pocz膮tku mia艂o na celu zapobie偶enie przesyceniu rynku, kt贸re mog艂oby prowadzi膰 do zbytniego zwi臋kszenia konkurencji i pogorszenia jako艣ci us艂ug. Ni偶szy poziom ni贸s艂by bowiem wiele zagro偶e艅 i niedogodno艣ci dla pasa偶er贸w.

Limit taks贸wek w Nowym Jorku to nie tylko liczba 鈥 to system, kt贸ry zapewnia, 偶e mieszka艅cy i tury艣ci korzystaj膮cy z nich otrzymuj膮 najlepsz膮 mo偶liw膮 obs艂ug臋, a kierowcy mog膮 pracowa膰 w uczciwych i stabilnych warunkach.

A jak ju偶 jeste艣my przy turystach i podr贸偶owaniu – poznaj 38 s艂贸wek i zwrot贸w przydatnych podczas podr贸偶y taks贸wk.

Ciekawostka nr 2: Medaliony

Autor: Danielle Lupkin from NYC, United States
Autor: Danielle Lupkin from NYC, United States

System licencji dla 偶贸艂tych taks贸wek w Nowym Jorku opiera si臋 na tzw. medalionach (ang. medallions). S膮 to specjalne pozwolenia, kt贸re umo偶liwiaj膮 prowadzenie dzia艂alno艣ci taks贸wkarskiej.

Medaliony informuj膮, 偶e wybrane samochody spe艂niaj膮 wymogi prawne i techniczne, kt贸re s膮 niezb臋dne do 艣wiadczenia swoich us艂ug w Nowym Jorku. 呕eby utrzyma膰 licencj臋, kierowca taks贸wki musi te偶 przechodzi膰 regularne kontrole. Jest to niezb臋dne, by legalnie i bezpiecznie przewozi膰 pasa偶er贸w do wszystkich dzielnic Nowego Jorku.

Ciekawostka nr 3: Nie tylko 偶贸艂te – zielone taks贸wki w Nowym Jorku

Zielone taks贸wki w Nowym Jorku, czyli Boro Taxi
Zielone taks贸wki w Nowym Jorku, czyli Boro Taxi

Opr贸cz ikonicznych 偶贸艂tych taks贸wek, kt贸re mog膮 zabiera膰 pasa偶er贸w ze wszystkich 5 okr臋g贸w Nowego Jorku, na ulicach NYC mo偶na r贸wnie偶 spotka膰 zielone taks贸wki, znane jako Boro Taxi. Wprowadzone w 2013 roku, maj膮 na celu poprawienie dost臋pno艣ci us艂ug taks贸wkarskich dla klient贸w w rejonach, w kt贸rych tradycyjne „yellow cabs” pojawiaj膮 si臋 rzadziej – czyli poza g艂贸wnym Manhattanem i lotniskami.

Boro Taxi mog膮 zabiera膰 pasa偶er贸w z ulic nast臋puj膮cych dzielnic miasta:

  • Bronx

  • Staten Island

  • Brooklyn

  • Queens

  • P贸艂nocny Manhattan (mo偶na dowozi膰 pasa偶er贸w na Po艂udniowy Manhattan)

Ciekawostka nr 4: Gwiazda 1000 film贸w

Kadr z filmu Kevin sam w Nowym Jorku - re偶. Chris Columbus
Kadr z filmu „Kevin sam w Nowym Jorku”, re偶. Chris Columbus

呕贸艂te nowojorskie taks贸wki na dobre sta艂y si臋 cz臋艣ci膮 popkultury, uwiecznion膮 w licznych filmach i serialach. Wybrali艣my dla Ciebie kilka tytu艂贸w, w kt贸rych odegra艂y one znacz膮c膮 rol臋. Sprawd藕 ile z nich musisz jeszcze obejrze膰:

  1. „Taks贸wkarz” (1976) – Je艣li nie go nie znasz, natychmiast nadr贸b zaleg艂o艣ci! Ten kultowy film z Robertem De Niro w roli g艂贸wnej jest jednym z najbardziej znanych obraz贸w, z kt贸rymi kojarz膮 si臋 偶贸艂te taks贸wki. De Niro wcieli艂 si臋 w rol臋 samotnego i wyalienowanego taks贸wkarza, kt贸ry nocami je藕dzi po ulicach Nowego Jorku, obserwuj膮c mroczne oblicza miasta.

  2. „Kevin sam w Nowym Jorku” (1992) – Druga cz臋艣膰 przyg贸d Kevina McCallistera, kt贸ry, ponownie przez przypadek, zostaje sam, ale… w Nowym Jorku. Oczywi艣cie, do jego szalonych przyg贸d musia艂 do艂膮czy膰 przejazd 偶贸艂t膮 taks贸wk膮, z kt贸rej okien Kevin podziwia obce dla niego NYC.

  3. „Noc na Ziemi” (1991) – Film w re偶yserii Jima Jarmuscha sk艂ada si臋 z 5 epizod贸w ukazuj膮cych historie opowiadaj膮ce o nocnej pracy taks贸wkarzy z kilku r贸偶nych miast. Jeden z nich w ca艂o艣ci rozgrywa si臋 w Nowym Jorku i opowiada nam o nietypowym przebiegu kursu 偶贸艂t膮 taks贸wk膮.

  4. „艢niadanie u Tiffany’ego” (1961) – Absolutna klasyka kina – perypetie Holly, niedojrza艂ej emocjonalnie, lecz urzekaj膮cej mieszkanki Nowego Jorku, zagranej przez Audrey Hepburn, niekwestionowan膮 gwiazd臋 dawnego wielkiego ekranu. Film otwiera scena, w kt贸rej Holly, ubrana w stylow膮 czarn膮 sukni臋 i naszyjnik z pere艂, wysiada z 偶贸艂tej taks贸wki pod luksusowym sklepem Tiffany’ego. Ca艂a ta otoczka jest dla niej niczym peleryna Supermana, kt贸ra nadaje jej pewno艣ci siebie, a zarazem poczucie przynale偶no艣ci do wy偶szej sfery mieszka艅c贸w NYC. Scen臋 t臋 mo偶esz obejrze膰 tutaj: Breakfast at Tiffany’s – Opening Intro Scene >>

  5. „Seks w wielkim mie艣cie” (1998-2004) – Um贸wmy si臋, tego tytu艂u nie mog艂o zabrakn膮膰 na naszej li艣cie. Ten g艂o艣ny serial to prawdziwa reklama dla yellow taxi. Carrie Bradshaw, g艂贸wna bohaterka serii, kt贸rej t艂em jest Manhattan, nie wyobra偶a sobie innej formy komunikacji w jej ukochanym mie艣cie (Stanie w metrze? No way!). Dla niej to symbol stylu i bycia prawdziw膮, rdzenn膮 mieszkank膮 NYC.

Ciekawostka nr 5: A mo偶e nocleg w taks贸wce?

Photo: dpa/Stephanie Ott
Photo: dpa/Stephanie Ott

Nie tylko przejazdy ikoniczn膮 taks贸wk膮 mog膮 podkr臋ci膰 Tw贸j NYC vibe w trakcie pobytu w „Wielkim Jab艂ku”. Jednym z najbardziej szalonych pomys艂贸w na nowe 偶ycie tych aut m贸g艂 pochwali膰 si臋 Jonathan Powley, ameryka艅ski standupowiec, kt贸ry stworzy艂 ofert臋 nocleg贸w w legendarnej 偶贸艂tej taks贸wce.

Przerobi艂 on wn臋trze pojazdu w taki spos贸b, by zmie艣ci艂 si臋 w nim porz膮dny materac. Jedynym minusem by艂 brak 艂azienki 鈥 ka偶dy kto zdecydowa艂 si臋 na t臋 oryginaln膮 form臋 wej艣cia w klimat Nowego Jorku, otrzymywa艂 list臋 restauracji, z kt贸rych toalet m贸g艂 skorzysta膰.

Powley zadba艂 te偶 o konsekwencj臋 swojej us艂ugi 鈥 wszystkie dobrane dodatki by艂y 偶贸艂te: czy to wiatrak, czy klapki. Oczywi艣cie na „pasa偶era” czeka艂 r贸wnie偶 charakterystyczny pocz臋stunek 鈥 banany.

Yellow Taxi – ikona NY

呕贸艂te taks贸wki nie s膮 jedynie 艣rodkiem transportu „lokals贸w” i odwiedzaj膮cych miasto turyst贸w, lecz prawdziwym symbolem Nowego Jorku. Ich charakterystyczny kolor przyci膮ga uwag臋 i u艂atwia ich identyfikacj臋 w miejskiej d偶ungli.

Ich cz臋sta obecno艣膰 w ameryka艅skiej kinematografii sprawi艂a, 偶e sta艂y si臋 ikon膮, kt贸rej obraz utrwali艂 si臋 na sta艂e w 艣wiadomo艣ci ludzi na ca艂ym 艣wiecie. Od momentu ich wprowadzenia na ulice w 1907 roku, a偶 po dzi艣 dzie艅, nadaj膮 kolorytu miejskim historiom, a bez tych sta艂ych bohater贸w nowojorskiego 偶ycia trudno ju偶 sobie wyobrazi膰 tamtejszy krajobraz miasta.

Je艣li za艣 chcesz dowiedzie膰 si臋, dok膮d mo偶esz odby膰 jedn膮 z pierwszych podr贸偶y s艂ynn膮 yellow taxi, na pewno zainteresuje Ci臋 nasz artyku艂: Najciekawsze miejsca na Manhattanie w Nowym Jorku >>

Najcz臋艣ciej zadawane pytania (FAQ)

Jak rozpozna膰 czy 偶贸艂ta taks贸wka w NYC jest wolna?

Taks贸wki z medalionami, poruszaj膮ce si臋 po ulicach Nowego Jorku, posiadaj膮 charakterystyczne oznaczenia 艣wietlne, kt贸re informuj膮 potencjalnych pasa偶er贸w czy pojazd jest akurat „on duty”, czy „off duty”. Je偶eli 艣rodkowa cz臋艣膰 panelu, z numerem licencji, jest pod艣wietlona, taks贸wka jest wolna i gotowa na kolejny transfer. Kiedy 艣wiat艂a s膮 zgaszone, trwa ju偶 czyja艣 podr贸偶. W sytuacji gdy 艣wieci si臋 ca艂y panel, 艂膮cznie z bocznymi elementami, mo偶emy mie膰 pewno艣膰, 偶e taks贸wkarz sko艅czy艂 ju偶 prac臋. Jednak nawet w takim przypadku mo偶na pr贸bowa膰 nam贸wi膰 kierowc臋 na ostatni kurs – zale偶y to ju偶 jedynie od jego dobrej woli. Je艣li si臋 zgodzi, na pewno zas艂uguje na niez艂y napiwek!

Ile kosztuje licencja na taks贸wk臋 w Nowym Jorku?

Podczas gdy w Polsce takie pozwolenie kosztuje kilkaset z艂otych, licencje w Nowym Jorku s膮 swoist膮 inwestycj膮 – ich koszt mo偶e by膰 bowiem bardzo wysoki. Cena zale偶na jest od wielu czynnik贸w, w tym popytu i poda偶y na rynku. W przesz艂o艣ci, przed II wojn膮 艣wiatow膮, koszt medalionu wynosi艂 zaledwie 10 dolar贸w. Z kolei w latach 2000 sprzedawano je za kosmiczne kwoty, czego kulminacj膮 by艂a cena medalionu wynosz膮ca 1 milion dolar贸w.

Obecnie, ze wzgl臋du na zmiany w rynku transportu miejskiego i rosn膮c膮 konkurencj臋 ze strony firm takich jak Uber i Lyft, ceny medalion贸w spad艂y, ale nadal mog膮 si臋ga膰 setek tysi臋cy dolar贸w.

To jak? Wanna take a ride?

Um贸w si臋 na niezobowi膮zuj膮c膮 lekcj臋 pr贸bn膮, gdzie na w艂asnej sk贸rze przekonasz si臋 o tym jak wygl膮daj膮 lekcje u Talkers贸w, a tak偶e dobierzemy Ci Lektork臋_Lektora, kt贸ra_kt贸ry podziela Twoje zainteresowanie USA, Nowym Jorkiem i amerykanistyk膮.

To jak? Sprawdzasz czy nauka z Talkersami Ci si臋 podoba?

Talkers贸w tworz膮
Ci wspaniali ludzie
IMG_1051-1-scaled
IMG_4721
93873307_511047642921846_6617146848979189760_n-1
Iryna Vadan
lektor_angielskiego_jurek
talkersiprofilowkib-13-scaled
Bartosz Rozdolski
lektor_angielskiego_MICHAL
lektor_angielskiego_KSENIA
talkersiprofilowkib-15-scaled
talkersiprofilowkib-1-scaled
lektor_angielskiego_JAN
lektor_angielskiego_SYLWIA
lektor_angielskiego_LIAM
lektor_angielskiego_KATARZYNA-scaled
lektor_angielskiego_ANZHALIKA
Magda Kubit
lektor_angielskiego_RADOSLAW
ASIA-1
ZUZIA-kwadrat
SONIA-1
Nikola kopia
Magda_Talkbook_(1)
lektor_agielskiego_OLAR
lektor_angielskiego_KINGAW
lektor_angielskiego_ZUZIAP
lektor_angielskiego_KACPER
lektorka_angielskiego_ZOFIA
lektor_angielskiego_KASIAP
lektor_angielskiego_KAROLINAK
lektor_angielskiego_MARIA
lektor_angielskiego_ELA
lektor_angielskiego_IZABELA
lektor_angielskiego_VERONIKA
lektor_angielskiego_ALEKSANDRAK(1) kopia
lektor_angielskiego_DOROTAC
lektor_angielskiego_IDA
lektor_angielskiego_SEBASTIANG
Franciszek Paw艂owski
lektor_angielskiego_GRZEGORZ
lektor_angielskiego_AGATA
lektor_angielskiego_IGOR
lektor_angielskiego_GANA
lektor_angielskiego_MICHELINE
lektor_angielskiego_yuliya
lektor_angielskiego_KUBA
lektor_angielskiego_KATARZYNAD
lektor_angielskiego_KAROLJ
lektor_angielskiego_FLORA
lektor_angielskiego_JULIAM
lektor_angielskiego_KASIAD
lektor_angielskiego_SHANARZ
lektor_angielskiego_JULIAP
lektor_angielskiego_GUNEL
lektor_angielskiego_MAHIZHA
lektor_angielskiego_MARIAR
lektor_angielskiego_AARON
lektor_angielskiego_JOSEPHINE
lektor_angielskiego_MARIAB
lektor_angielskiego_NATALIAJ
lektor_angielskiego_CHRIS
lektor_angielskiego_STEVEN
lektor_angielskiego_HUBERT
lektor_angielskiego_EVELYN
lektor_angielskiego_WERONIKAK
lektor_angielskiego_PATRYCJAM
lektor_angielskiego_CLODAGH
lektor_angielskiego_MACIEJ
lektor_angielskiego_wiola
lektor_angielskiego_ARTURC
lektor_angielskiego_OLAL
lektor_angielskiego_MALGOSIAM
lektor_angielskiego_RITA
lektor_angielskiego_JULIAT
lektor_angielskiego_kateryna
lektor_angielskiego_NANCY
lektor_angielskiego_MARIAC
lektor_angielskiego_STEPHEND
lektor_angielskiego_AGNIESZKAJ
lektor_angielskiego_OLGA
lektor_angielskiego_ANNA
lektor_angielskiego_ZOFIAM
lektor_angielskiego_DOMINIKAP
lektor_angielskiego_JOANNAJP
lektor_angielskiego_MARKO
lektor_angielskiego_OKSANA
lektor_angielskiego_JAMEST
lektor_angielskiego_STEFAN
lektor_angielskiego_KEVIN